Doorgaan naar hoofdcontent

Weten wat je niet weet?

 


“1 6 8 9 2 2”, las ik rustig voor. Het antwoord werd door een van de kinderen gegeven: 1 6 9 3 5”. “Fout!” riep een van de anderen. We zaten die avond bij elkaar voor de vierde filosofieles. Nadat we in de eerste les eerst hadden verkend wat al heel lang over de hele wereld één van de meest belangrijke filosofische vragen was geweest  (“wie ben ik?”), gingen de kinderen vandaag kennismaken met Socrates. Ik had ze al verteld over zijn leven. Dat hij een lelijke man moest zijn geweest, zoon van een vroedvrouw. Dat hij woonde in Athene en daar op het plein de omstanders lastige vragen stelde, zodat ze diep konden nadenken. Hij beweerde dat hij zelf eigenlijk niet zoveel wist, maar werd door zijn manier van filosoferen uiteindelijk veroordeeld tot het leegdrinken van de gifbeker.

 

“Als het je lukt om de getallenreeks van daarnet te herhalen, ben je dan slim?”, was mijn openingsvraag. “Of wijs? Of verstandig? Of heb je dan gewoon een goed geheugen?” En welke overeenkomsten en verschillen zie je tussen deze begrippen. De kinderen barstten los om hun overdenkingen te delen. Wat is wijsheid eigenlijk? En ik dacht terug aan de vorige les waarin er drie vormen van kennis zijn: datgene wat tot je komt via je zintuigen (via boeken, leraren, filmpjes e.d.), dan zijn er de logische conclusies die je zelf kunt trekken en tot slot is er “direct inzicht”, de wijsheid die vanuit jezelf komt. Dat was wat Socrates ook regelmatig deed, in stilte een vraag overdenken.

 

“Wijsheid is weten wat je niet weet?”, was de vraag die de kinderen meekregen in hun eigen overpeinzing. Het werd stil, ze sloten hun ogen en ik nodigde ze allereerst uit alles in gedachten te inventariseren wat ze al wisten over “wijsheid” en “weten”. Terwijl ik de hersenen hoorde kraken, kwam er een volgende opdracht. Met nog steeds de ogen dicht mochten ze een beeld oproepen dat volgens hun met deze vraag te maken had. “Maakt niet uit wat: er is geen goed of fout bij deze opdracht…” En tot slot mochten ze nagaan welk gevoel deze vraag bij hun opriep. En nadat we dit goed doorvoeld hadden, mochten de ogen open. Een groot aantal heldere kijkers keken mij aan.

 

“Ik weet echt helemaal niets meer..”, verzuchtte iemand. En ik nodigde haar uit om één van de anderen te vragen “haar Socrates” te zijn. Degene die prikkelende vragen zou stellen, waardoor je dieper gaat nadenken en wellicht nog meer inzichten mag ontvangen. En ja hoor… het werkte. “Je zegt dat je niets weet. Maar wat is dat niets? En wat is weten?” “En wat is het verschil tussen “niet” en “niets”? De volgende was aan de beurt: “Ja, ik denk dat het wel klopt, althans zo voelt het. Maar uitleggen kan ik het niet.” “Hoe kun je erachter komen wat je (nu) nog niet weet?” Het bleef even stil. “Ja natuurlijk, daar hadden we het de tweede les over: door vragen te stellen, je te verwonderen over wat soms vanzelfsprekend lijkt…” Zo kun je weten wat je nu nog niet weet. “En dat is filosofie: op zoek naar de waarheid.”

 

“Waarheid is voor mij, wanneer er veel mensen zijn die denken dat het zo is”, wist iemand in te brengen. “Ja, lang geleden, dacht iedereen dat de aarde plat was, dat je er zo vanaf kon vallen. En nog steeds is er een kleine groep mensen die daar zo over denkt. Maar is dat dan de waarheid?”, bracht ik in. Het werd stil, het was inmiddels al lang tijd. Maar ze wilden nog even blijven zitten. Nadenken.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Dus je bent er klaar mee?

“Dus je bent er klaar mee?”, vatte dochter Rosalie mijn verhaal kort en bondig samen, terwijl ze om zich heen keek. Ik zat tegenover haar in een gezellig eettentje op de Amsterdamse Zeedijk. We hadden allebei lekkere broodjes besteld. Zij met een grote kop warme chocolademelk, ik met een kopje gemberthee. Ik voelde een schrikachtig-gevoel van binnen bij haar samenvatting van mijn relaas en viel even stil. Gedachten vlogen door mijn hoofd. Was ik er wel klaar mee? Klaar met al die prachtige mensen die ik de afgelopen jaren dankbaar had mogen begeleiden. Of was ik er juist klaar voor? Vijftien jaar geleden was ik er ook klaar voor. Ik werkte nog als manager in het bedrijfsleven en las in een artikel in de Intermediair iets over vakantiekampen voor kinderen in de Verenigde Staten. Kampen waar kinderen spelenderwijs konden werken aan sociaal-emotionele vaardigheden. Dat zag ik wel zitten, om een dergelijk concept naar Nederland te halen. Ik besloot mijn baan op te zeggen, een eigen...

Ik kan het (nog) niet

Gehaast kwam ze binnen rennen: dochter Rosalie. Het was maandagmiddag en dat betekende: paardrijles! Terwijl ze samen met haar vriendinnetje aan tafel zat, meldde ze me tussen neus en lippen door: "Mam, ik moest heel hard huilen in de klas." Ik hoorde de bibber in haar stem, maar reageerde niet direct. Waarop haar vriendinnetje aanvulde: "Echt heel erg hoor, ze kon niet eens meer ademhalen." Er viel een verwachtingsvolle stilte. "Ooh", zei ik. En Rosalie vertelde over wat er die ochtend was gebeurd. Ze hadden rekenen en meester had haar een vraag gesteld. ze wist het antwoord opeens niet meer, kreeg het benauwd en moest toen dus heel hard huilen. "Meester begreep het", voegde ze er aan toe en ik besloot het even te laten rusten. Ik kan niet rekenen 's Avonds bij het naar bed gaan, vertelde ik over al die keren dat ik het antwoord even niet meer wist. Vroeger op school, maar ook nu heb ik nog wel eens een black out. Het  lijkt wel of mijn h...

Wie liet daar een scheet?

“Hoeveel hebben jullie gespeeld vanochtend?” Ik hoorde de deur open gaan en de jongens kwamen al keuvelend binnen. Voor de yogales moest er altijd nog van alles besproken worden: de voetbalwedstrijd die ze hadden gespeeld die ochtend, nieuwe games en sinds kort ook meisjes. Maar dit keer zaten ze wel heel snel op hun yogakussentje en keken ze me verwachtingsvol aan. Het was heel stil, verdacht stil. Ik sloot de deur en liep rustig naar mijn eigen yogamatje. Toen ik plaats nam op het kussentje hoorde ik een keiharde scheet. “Oh jee”, bracht ik uit, want het was wel duidelijk dat de scheet bij mij vandaan kwam. “Tja, dat kan gebeuren. Als je bepaalde yogahoudingen langere tijd aan houdt, kan dat effect hebben op je darmen. Ik heb wel eens meegemaakt dat iemand na het beoefenen van een pranayama, direct buikkrampen kreeg en naar de wc moest en diarree had.” De jongens lagen dubbel van het lachen en ik lachte mee. “parinama”, schoot me te binnen. En dat had ik regelmatig nodig bij ...